Rezervat Uvac
Specijalni rezervat prirode ”Uvac” je prirodno dobro od izuzetnog značaja, tj. prirodno dobro I kategorije. Nalazi se u jugozapadnoj Srbiji u okviru Starovlaško – raške visije. Minimalna nadmorska visina rezervata je 760 m, a maksimalna 1322 m. Centralnu morfološku celinu rezervata predstavlja kanjonska dolina reke Uvac sa dolinama njenih pritoka. Vode reke Uvac, duboko su usekle svoje korito u krečnjačke stene i formirale sužene klisurasto – kanjonske doline sa visokim, strmim krečnjačkim liticama. Prosečna dubina dolina je između 200 i 300 m, a maksimalna do 350 m.
Osnovne aktivnosti rezervata Uvac:
- očuvanje i razmnožavanje Beloglavog Supa - retke vrste lešinara,
- očuvanje staništa i poboljšanje stanja drugih značajnih vrsta ptica, lovne divljači i ostalog životinjskog sveta,
- obezbeđivanje uslova za ponovno naseljavanje vrsta biljaka i životinja koje su nestale sa prirodnog područja,
- očuvanje i povećanje raznovrsnosti i brojnosti riba,
- očuvanje raznovrsnosti flore, šumskih i ostalih biljnih zajednica,
- očuvanje reljefnih i vodenih obeležja, speleoloških i drugih vrednosti geonasleđa,
- očuvanje i poboljšanje prirodnih činilaca životne sredine, prvenstveno očuvanje kvaliteta vode i zemljišta,
- očuvanje lepote i raznovrsnosti predela i stvaranje uslova za održivo korišćenje i plansko uređenje prirodnog područja u interesu nauke, obrazovanja, kulture, rekreacije i eko i seoskog turizma,
- formiranje svesti o potrebama zaštite i očuvanja životne sredine,
- povezivanje i uključivanje Društva u druge organizacije i asocijacije u zemlji i inostranstvu u cilju međusobne saradnje, razmene iskustava i pomoći
Posebna vrednost kanjonskih delova doline su uklješteni meandri. Rtovi meandara u okolini sela Lopiže imaju relativnu visinu od 80 do 100 m. Okolina je sa skaršćenim površinama u kojima su brojni kraški oblici: kraške površi, uvale, vrtače, okapine, pećine i jame. Pećine su brojne i po veličini variraju od potkapina do najvećeg do sada poznatog pećinskog sistema u Srbiji, kao što je Ušački pećinski sistem (6.185 m). Pećine odlikuje bogatstvo pećinskog nakita taloženog iz prokapnih voda u vidu stalaktita, stalagmita, stubova, draperija, staklastih iglica.
Specijalni rezervat prirode ”Uvac” izdvaja prisustvo 104 vrste ptica. U najznačajnije spada beloglavi sup – jedna od dve preostale vrste lešinara koje se danas gnezde na području Srbije. Beloglavi sup je vrsta orla lešinara, impozantne veličine, raspona krila i do 3 metra što ga čini moćnim letačem čiji let su istraživali i naučnici - aeronautičari i primenjivali pri konstrukciji letelica. Njegova uloga u lancu ishrane u ekosistemu je jedinstvena i nezamenljiva - isključiva hrana su mu uginule životinje, čime sprečava širenje zaraza i na taj način čini ”prirodnu reciklažu”.
Ova retka vrsta nakon Drugog svetskog rata je bila pred izumiranjem. Zahvaljujući entuzijazmu lokalnog stanovništva i ornitologa Biološkog instituta iz Beograda i proglašenjem Specijalnog rezervata prirode “Klisura reke Uvac”, 1971. god. od strane resornih ministarstava, beloglavi supovi su sačuvani od potpunog izumiranja. 1990. godine na teritoriji Uvačkih jezera preživelo je samo 7 jedinki beloglavog supa. 1994. godine organizovano je hranilište Manastirina, na koje se iznose tela uginulih životinja koja su isključiva hrana ove vrste. Doslednim sprovođenjem programa ishrane (godišnje se u “restoran beloglavih supova u prirodi” iznese preko 50 tona hrane i klaničnog otpada) i pre svega zalaganjem volontera Fonda za zaštitu ptica grabljivica „Beloglavi sup“ iz Nove Varoši brojnost beloglavih supova se do danas povećala na 55 gnezdećih parova, odnosno 300 jedinki. Tako je kolonija ove jedinstvene vrste ptica postala najveća na Balkanu i jedna od većih u Evropi.
Specijalni rezervat prirode ”Uvac” je jedino gnezdilište velikog ronca na području Srbije, kao i područje gde je zabeležena najveća populacija ove retke vrste ptice na Balkanu.
Pored velikog bogatstva ornitofaune, značajno je je i prisustvo retkih i ugroženih vrsta sisara i druge faune.
Prisustvo čiste vode vodotoka i akumulacija, staništa su 11 vrsta riba, a njihovi pojedini delovi su i prirodna plodišta mladice, potočne pastrmke, jezerske pastrmke, klena, skobalja, potočne mrene.
Od 219 registrovanih taksona flore, 3 vrste su od međunarodnog značaja, 3 na Crvenoj listi flore, 25 taksona je pod kontrolom sakupljanja, korišćenja i prometa, a preko 50 vrsta ima lekovita svojstva.
Raznolikost netaknutih staništa, prisustvo endemičnih, reliktnih i ugroženih biljnih i životinjskih vrsta, od posebnog su značaja za očuvanje biodiverziteta i geodiverziteta, a samim tim razvoj i promociju turistučkih potencijala rezervata.
RHC Zlatar organizuje
Pešački obilasci kanjona reke Uvac (Meandri reke Uvac), razgledanje rezervata sa vizitorskih centara.
Fotografisanje i snimanje Beloglavih Supova na hranilištu.
Razgledanje rezervata sa katamarana i čamaca, mogućnost organizovanja ribolova na jezerima.