Manastiri
Manastir Dubnica
Dubnica se nalazi samo nekoliko kilometara od sjenickog jezera, u dolini Uvca, blizu stanista beloglavih supova, tih cudesnih, velikih ptica koja se ovde gnezde, lete i cuvaju podneblje. Kao u dalekim Andima, cini se da su njihovi krici jedini zvuci koje priroda ovde bez rezerve prihvata. Oni nadlecu jezero, okolna brda, ali i manastirske rusevine u Bozeticima, koje su za njih podesan koridor po nekom davno zapisanom kodu.
Sve sto je o Dubnici ostalo u pisanim dokumentima, izvorima i marginama rukopisnih i stampanih knjiga toliko je malo da je tesko ovo svetiliste izdvajati od svih drugih, takodje obavijenih velom tajni. Ali istorijske tragove i nepoznanice nadoknadjuje kolektivna svest ili ziva epska memorija koja se cesto zaista temelji na podudarnim dokazima ili potvrdama koje se kasnije pokazu tacnim. Narodni istoricar i pripovedac nije trpeo nepoznanice takve vrste, pa je morao po bilo koju cenu objasniti postojanje usamljenog, tajanstvenog manastira sa briljantno klesanim portalima, rozetama, prozorima i oltarskim nisama. Takvi su morali imati dugo trajanje i kraljevsko poreklo… Kraljevsko poreklo za sada se tesko moze dokazati, ali relativno dugo trajanje je sasvim izvesno. Najnoviji trag upucuje na prve decenije XV veka, preciznije na epohu oblasnih gospodara kada je Dubnica podignuta na temeljima neke starije gradjevine.
To je inace vreme kada su u Srbiji i Bosni velikasi i zupani obnavljali utvrdjene gradove, verujuci da im ojacana uporista mogu spasti podeljene i, na brzinu zauzete, teritorije. Samo su retki, i hrabri, znali da se obnovom ovih duhovnih mesta stizu neka druga znamenja, da srusena svetilista ulaze u onu magicnu kosmicku kartu koja se ne moze lako izbrisati i trajno spaliti. Neki, dakle, nama nepoznat, hrabar ali i mocan ktitor bio je, bez sumnje, graditelj Dubnice iz prvih decenija XV veka. Medjutim, od ostataka crkve i konaka iz tog perioda danas se malo sta moze raspoznati. Na jedinom i vec ispranom ostatku freske, na dovratniku portala naosa, tri od cetiri slovna broja, kojim nas zivopisac iz davnih vremena skrto obavestava da je Dubnica gradjena i zivopisana 1422. godine. Samo nam je taj podatak promisao podarila, da bi zabuna ili tajna bila bar delimicno odgonetnuta, a masta ostala nesputana. Sve ostalo iz tog vremena prekriveno je velom zaborava.
Mnogo godina kasnije, posle vise od dva veka, Dubnica dozivljava svoj najveci uspon. Bilo je to u vremenu kada se na tronu raskih mitropolita, i kasnije peckog patrijarha, nalazio Gavrilo Rajic-Raskovic, jedan od najznamenitijih predstavnika poznate loze, knezeva Raskovica.
Manastir Mileševa
Manastir Mileševa je srpski srednjevekovni manastir. Nalazi se na šestom kilometru od Prijepolja na reci Mileševci. Raški po stilu, podigao ga je kralj Stefan Vladislav (1234-1243) u prvoj polovini XIII veka kao svoju zadužbinu, a u njoj je i sam sahranjen. U priprati, koju je kralj Vladislav dogradio 1235. godine, položio je mošti svog strica svetog Save. Njih su Turci 1594. godine prilikom osvajanja preneli na Vračar (Beograd) i spalili, u pokušaju da slome srpski duh. Manastir je nastao u vreme Latinskog carstva, kada i nastaje takozvani “plastični stil” koji se odlikuje monumentalnošću, izbegava dekorativnost i naginje formama klasične antike.
U manastirskoj crkvi se 1377. godine za kralja Srbljem i primorjem krunisan je Tvrtko I Kotromanić, sestrić Cara Dušana. Stefan Vukčić Kosača se u njoj 1446. godine proglasio „hercegom od svetog Save“, po čemu je Hercegovina dobila ime. Freske Mileševe se ubrajaju među najbolja evropska ostvarenja 13. veka, a od njih najpoznatiji je Beli Anđeo. Pored Belog Anđela druga remek dela su Bogorodica iz Blagovesti i Ktitorska kompozicija sa portretom kralja Vladimira. Ova dela takođe predstavljaju i najveće domete slikarstva tog doba u Evropi. Manastir je danas sedište episkopije Srpske Pravoslavne Crkve na čijem je čelu episkop Filaret Mićević, pod čijim su rukovodstvom okruženje manastira i manastrski konaci dobili izuzetno sređen izgled.
Manastir Banja
Banja je manastir u naselju Pribojska Banja posvećen je Sv. Nikoli Dabarskom. Nije poznato kada je osnovan, ali je postojao u [12. vek]u u Studeničkom tipiku, kada je njegov iguman učestvovao u izboru studeničkog igumana. Od 1220. godine postaje sedište Dabarske episkopije, zbog čega dobija naziv Sv. Nikola Dabarski, a kasnije postiže sedište Dabrobosanske episkopije, koju je osnovao Sveti Sava. O značaju manastira sve do pada srpske države svedoče grobovi najistaknutijih vlastelinskih porodica iz vremena vladavine careva Dušana i Uroša, a jedno vreme crkva je bila mauzolej moćne vlastelinske porodice Vojnović. Današnju crkvu Sv. Nikole 1329. godine podigao je kralj Stefan Dečanski, a oko 1570. godine značajno je obnovljena usled turskih razaranja.
Manastirski kompleks čine crkva Sv. Nikole, manja crkva Uspenja, dozidana uz južni zid crkve Sv. Nikole i temelji crkve Sv. Nikole. Crkva Sv. Nikole ima osnovu u obliku upisanog krsta sa polukružnom apsidom i dve polukružne niše na istoku, pripratom i prostranim otvorenim tremom na zapadu. Konstruktivni sklop hrama čine dve kupole nad središnjim prostorom naosa i priprate. U oltaru i naosu sačuvana su dva sloja fresaka, stariji iz 14. i mlađi iz 16. veka, a u priprati postoji samo sloj živopisa iz 16. veka. Stariji živopis predstavlja onaj deo srpskog slikarstva nastalog napuštanjem klasicizma renesanse Paleologa. Mlađe freske delo su nepoznatih slikara pećke slikarske radionice i stilski i ikonografski ponavljaju stariji živopis.